Araç sınıfları ve kategorileri, araçların kullanım amacına, taşıma kapasitesine ve teknik özelliklerine göre belirlenir. Bu sınıflandırma; köprü ve otoyol geçiş ücretleri, ehliyet türleri, SRC belgesi gerekliliği ve trafik kuralları açısından büyük önem taşır. Türkiye’de araçlar, Karayolları Trafik Mevzuatı ve Avrupa Birliği tip onay yönetmeliklerine göre farklı sınıflara ayrılmaktadır.
Araçların köprü ve otoyolları kullanırken hangi ücret tarifesine göre geçişlerini yaptıkları, özellikle İstanbul’da yaşayan sürücülerin hangi köprüyü kullanmaları gerektiği gibi konular hala gündemdeki yerini korumakta. Aracınızın hangi sınıfa dahil olduğunu aks aralığı ya da dingil sayılarına göre tespit edebilirsiniz. Geçeceğiniz paralı oto yollar ve köprülerde ödeyeceğiniz ücretler araç sınıflarına göre belirlenmektedir.
Birde motorlu araçlar ve römorkları tip onay yönetmeliği bulunmakta. Yönetmeliği amacı, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununa göre, taşıtların imal ve kullanım açısından karayollarının fiziki yapısına ve trafik güvenliğine uyma mecburiyetini sağlamak amacıyla ve bu kapsamda tüm yeni taşıtların ve bu taşıtlarda kullanılmak için tasarlanan sistem, aksam ve ayrı teknik birimlerinin tescilini, satışını ve hizmete sokulmasını sağlamak amacı ile, bunların onay aşamasına dair yasal düzenlemeler ve genel teknik şartlardan oluşan genel çerçeveyi ve bu trafik yönetmeliğine uygun olarak tip onayı verilen araçlarda kullanılmak üzere tasarlanmış parça ve ekipmanların satışına ve hizmete sunulmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
Aşağıda bu yönetmelik kapsamındaki araç kategorilerini ayrıca giriş paragrafında belirttiğimiz araçların köprü ve otoyol kullanımlarındaki sınıflandırmalarını ve bu araçları hangi sınıf ehliyete sahip sürücülerin kullanmaları gerektiğiyle alakalı tabloları görebilirsiniz.
🚗 M Sınıfı: Yolcu taşıyan araçlar (Otomobil, Minibüs, Otobüs).
🚚 N Sınıfı: Yük ve eşya taşıyan araçlar (Kamyonet, Kamyon, Tır).
🔗 O Sınıfı: Arkaya bağlanan motorsuz araçlar (Römork, Karavan).
🏍️ L Sınıfı: İki, üç veya dört tekerlekli motorlar (Motosiklet, ATV).
🚜 T Sınıfı: Tarım ve ormancılık işlerinde kullanılanlar (Traktör).
🚗 M1 – N1 – M2 Ne Söyler?
Aracın hangi teknik kategoriye girdiğini anlatır. Yolcu mu taşıyor, yük için mi yapılmış, azami kütlesi hangi aralıkta? Cevap burada.
🛣️ HGS 1 – 2 – 3 Ne Söyler?
Köprü ve otoyolda hangi ücret sınıfından geçeceğinizi anlatır. Burada aks mesafesi ve dingil sayısı devreye girer.
Araç Kategorisi ile HGS Araç Sınıfı Aynı mı?
Hayır. Yazının en önemli eksiği bence tam burası.
M1, M2, N1, N2 gibi kodlar aracın teknik kategorisini anlatıyor. HGS’de kullanılan 1, 2, 3, 4, 5 ve 6. sınıflar ise otoyol ve köprü ücretlendirmesi için ayrı bir sistem.
KGM’ye göre iki akslı ve aks aralığı 3,20 metrenin altında olan araç 1. sınıf; iki akslı olup aks aralığı 3,20 metre ve üzerindeyse 2. sınıf. Üç akslı araçlar 3., dört veya beş akslılar 4., altı ve daha fazla akslılar 5. sınıfta. Motosikletler 6. sınıf olarak değerlendiriliyor.
Peki sizin otomobiliniz M1 ise otomatik olarak her yerde “1. sınıf” mı? İşte hani şöyle sanılır ya, öyle değil. İki sistemin amacı farklı.
Köprülerde Araç Sınıfı Neden Önemli?
İstanbul’da mesele ücretle bitmiyor. Bazı köprülerde hangi araçların geçebileceği de araç sınıfına göre değişebiliyor.
KGM’nin 2026 tarifesinde 15 Temmuz Şehitler Köprüsü ve Fatih Sultan Mehmet Köprüsü için araç tipine göre kullanım kuralları bulunuyor; Yavuz Sultan Selim Köprüsü ise bütün araç sınıflarına açık olmakla beraber özel yük ve tehlikeli madde taşıyan araçlarda ayrıca kriterler uygulanıyor.
Yani uzun yola çıkarken navigasyona bakmak güzel ama aracınızın hangi köprüye girebildiğini bilmek de cabası. Yoksa yol tarifi sizi kapıya kadar götürür, geçiş hakkınız yoksa iş orada kalır.
M Sınıfı Araçlar
M Sınıfı Araçlar Nedir?
M harfini gördüğünüzde aklınıza yolcu taşımak için tasarlanmış motorlu araçlar gelsin.
🚗 M1: Sürücü dışında en fazla 8 oturma yeri bulunan yolcu araçları. Binek otomobiller bu grupta karşınıza çıkar.
🚐 M2: Sürücü dışında 8’den fazla oturma yeri bulunan ve azami kütlesi 5 tonu aşmayan yolcu araçları.
🚌 M3: Sürücü dışında 8’den fazla oturma yeri bulunan ve azami kütlesi 5 tonu aşan yolcu araçları.
M1, M2 ve M3 ayrımı hâlâ güncel tip onay sisteminin parçası. KGM de hız sınırlarını gösterirken otomobili M1, minibüsü M2, otobüsü M2–M3 şeklinde sınıflandırıyor.
N Sınıfı Araçlar
N Sınıfı Araçlar Nedir?
N harfi gördüğünüzde bu kez konu yük taşımaya yönelik motorlu araçlar.
🚚 N1: Azami kütlesi 3,5 tonu aşmayan yük araçları.
🚛 N2: 3,5 tonun üzerinde, 12 tonu aşmayan araçlar.
🚛 N3: Azami kütlesi 12 tonun üzerinde olan ağır yük araçları.
Hani “kamyonet küçük, kamyon büyük” diye günlük dilde ayırıyoruz ya; teknik tarafta iş biraz daha ölçülü gidiyor. Azami kütle devreye giriyor. KGM de kamyoneti N1, kamyon ve çekiciyi N2–N3 olarak gösteriyor.
Araç sınıfını bilmek işin bir kısmı; yaptığınız taşımada belge gerekip gerekmediğini anlamak için SRC belgesi kimler için zorunlu rehberine bakmanız daha doğru olur.
O Sınıfı Araçlar
O Sınıfı Araçlar Nedir?
O kategorisinde motor yok. Römork ve yarı römorklardan söz ediyoruz.
🟢 O1: 0,75 tona kadar
🟡 O2: 0,75 tonun üzerinde, 3,5 tona kadar
🟠 O3: 3,5 tonun üzerinde, 10 tona kadar
🔴 O4: 10 tonun üzerinde
Şöyle düşünün: Römork büyüdükçe harfin yanındaki rakam da yukarı çıkıyor. Ama burada bakacağınız değer rastgele kantar ağırlığı değil, sınıflandırmada kullanılan azami kütle.
L Sınıfı Araçlar
L Sınıfı Araçlar Nedir?
L kategorisi motosiklet, moped ve bazı üç veya dört tekerlekli hafif motorlu araçları kapsıyor. Güncel tip onay sisteminde L1e’den L7e’ye kadar alt kategoriler kullanılıyor.
Burada eski alışkanlıkla “kaç cc?” diye bakıp geçmeyin. Tekerlek sayısı, aracın yapısı, tasarım hızı ve teknik değerler de sınıflandırmanın içine giriyor.
KGM’nin trafik hız tablosunda da L3 motosikletler ile L4, L5, L7 ve L1, L2, L6 gruplarının ayrı ele alındığını görebiliyorsunuz.
T Sınıfı Araçlar
T sınıfı araç sınıfları arasında traktörleri ele alır. T1, T2, T3, T4 ve T5 olmak üzere kendi arasında 5’e ayrılır. T sınıfı araç sınıfında olan araçlar için köprü ve otoyollarda sınıflandırma yapılmamıştır. T araç sınıfı F türü sürücü belgesi kullanabilir.
Gelecekte petrolün azalması ile birlikte içten yanmalı motorların ömürlerini tamamlayacak olması kaçınılmaz. Otomotiv üreticileri şimdiden elektrik, güneş enerjisi gibi farklı enerji kaynaklarına yönelmiş durumda. Teknolojik gelişmeler ve farklı enerji kaynaklarının kullanılıyor olması araç tip, gövde ve cinslerini de çok ciddi etkileyecektir.
SRC eğitimi alırken araç sınıflarını boşuna görmüyorsunuz. Çünkü minibüs, otobüs, kamyonet veya çekici dediğimiz araçların teknik sınıfları; hız sınırından taşımacılık kurallarına kadar farklı yerlerde karşınıza çıkıyor. Ama belge seçerken tek başına M2 ya da N1 koduna bakmayın. Yaptığınız taşıma yolcu mu, eşya mı; yurt içinde mi, uluslararası mı? Önce onu netleştirin.
Aracınızın sınıfını öğrendiniz ama hangi ehliyetle hangi SRC belgesinin gerektiği hâlâ kafanızı karıştırıyorsa, ehliyet türüne göre SRC belgesi konusuna da göz atın.
Araç Sınıfı Hız Sınırını Değiştirir mi?
Evet, araç cinsi ve kategorisi hız sınırında karşınıza çıkıyor.
Mesela KGM’nin güncel tablosunda otomobil M1, minibüs M2, otobüs M2–M3, kamyonet N1, kamyon ve çekici N2–N3 olarak ayrı hız sınırlarına tabi tutuluyor. Motosiklet tarafında da L kategorileri kendi içinde ayrılıyor.
İşte bu yüzden aracınızı “dört teker var, otomobil gibi gidiyor” diye değerlendirmeyin. Ruhsattaki araç cinsi ve teknik sınıf yolda size başka bir hız sınırı fısıldayabilir.
Araç Sınıflarına Göre SRC Belgesi ve Ehliyet Zorunluluğu
Araç Sınıfı Hangi SRC Belgesinin Alınacağını Belirler mi?
Tek başına belirlemez.
SRC belgesinde asıl soru şu: Siz ne taşıyorsunuz ve nereye taşıyorsunuz?
Ulaştırma Bakanlığının sınıflandırmasına göre SRC1 uluslararası yolcu, SRC2 yurt içi yolcu, SRC3 uluslararası eşya-kargo, SRC4 yurt içi eşya-kargo taşımacılığı içindir.
Mesela N1 sınıfında bir kamyonet görmeniz doğrudan “bu sürücü kesin SRC4 alacak” anlamına gelmez. Taşımanın ticari niteliğine, kullanım amacına ve varsa mevzuattaki istisnalara da bakılır.
Aracın harfi size yol gösterir. Son kararı faaliyet verir.
