Taşınan yükün riskini ve tehlikesini anlamlandırmak/açıklamak amacıyla 9 farklı tehlikeli madde işareti bulunmaktadır.
Bir tankerin veya tehlikeli madde ambalajının üzerindeki kırmızı, sarı ya da beyaz semboller süs değildir. Her işaret, taşınan maddenin hangi tehlike sınıfında olduğunu anlamaya yardımcı olur. ADR’de patlayıcı maddelerden gazlara, yanıcı sıvılardan radyoaktif maddelere kadar tehlikeler farklı sınıflar altında değerlendirilir. Gelin aşağıda adr kapsamındaki bu işaretleri tek tek öğrenmeden önce adr belgesi nedir yazımızı inceleyebilirsiniz.
⚠️ Tehlike İşaretinin Rengine Bakmak Yetmez
İki etiket birbirine benzese bile aynı tehlikeyi göstermeyebilir. Sembol, renk, sınıf numarası ve varsa alt sınıf birlikte okunmalıdır. Özellikle Sınıf 4.1, 4.2 ve 4.3 gibi birbirine yakın gruplarda yalnızca “yanıcı madde” demek yeterli değildir.
ADR Tehlikeli Madde İşaretleri Nedir?
Tehlikeli maddeler taşıdıkları temel risklere göre ADR kapsamında sınıflandırılır. Amaç yalnızca maddelere numara vermek değildir. Bir ambalaja, tanka veya araca baktığınızda taşıdığı tehlikenin daha hızlı anlaşılabilmesi; yükleme, boşaltma, taşıma ve acil müdahale sırasında doğru önlemlerin alınabilmesi gerekir.
ADR’deki ana tehlike sınıfları Sınıf 1’den Sınıf 9’a kadar uzanır. Fakat bazı sınıflar kendi içinde alt bölümlere ayrıldığı için aslında öğrenmeniz gereken yapı dokuz sembolden ibaret değildir.
Sınıf 1 – Patlayıcı Maddeler ve Nesneler
💥 Temel tehlike: Patlama
Sınıf 1; patlayıcı maddeleri ve patlayıcı madde içeren nesneleri kapsar. Patlayıcıların hepsi aynı davranışı göstermediği için bu sınıf kendi içinde 1.1’den 1.6’ya kadar alt bölümlere ayrılır. Örneğin bazı maddelerde kütlesel patlama riski varken bazılarında esas risk saçılma, yangın veya daha sınırlı patlama etkisi olabilir.
Havai fişekler ve bazı mühimmat türleri bu sınıf içinde karşınıza çıkabilecek örneklerdendir. Burada sadece “Sınıf 1 = patlayıcı” diye ezberlemek yerine alt sınıf numarasına da bakmak gerekir.
Sınıf 2 – Gazlar
Sınıf 2′ ye grubuna ait gazlar kendi arasında 3’e ayrılır.
🔥 Sınıf 2.1 – Alevlenir Gazlar
Kolayca tutuşabilen gazlardır. Örneğin bazı LPG türleri ve alevlenir gaz karışımları bu grupta bulunur. Temel risklerden biri yangın ve patlamadır.
- Tehlike Özellikleri
- Yangın ve Patlama Riski,
- Boğulma riski
- İçindekiler ısındığında patlayabilir.
- Örnekler: Gaz kartuşları ile gazlı çakmaklar,
🟢 Sınıf 2.2 – Alevlenir Olmayan, Zehirli Olmayan Gazlar
Bu gruptaki gazlar alevlenir veya zehirli olarak sınıflandırılmaz, ama bu onların tehlikesiz olduğu anlamına gelmez. Basınç altında bulunurlar ve bazıları kapalı ortamda oksijen miktarını azaltarak boğulma tehlikesi oluşturabilir.
- Tehlike Özellikleri
- Boğulma riski
- Basınç altında olabilir.
- Isı yükseldiğinde patlama riski
- Örnekler: Yangın Söndürme Cihazı, sıkıştırılmış oksijen, soğutucu gazlar, nitrojen ile soğutulan gazlar.
☠️ Sınıf 2.3 – Zehirli Gazlar
Solunduğunda insan sağlığı açısından ciddi tehlike oluşturan gazlardır. Burada özellikle solunum yoluyla maruziyet önemlidir. ADR’deki yazılı talimatlarda da 2.3 ve 6.1 etiketlerine sahip maddeler için araç personeline yönelik ilave acil durum maskesi gerekliliği yer alır.
- Tehlike Özellikleri
- Zehirlenme riski.
- Basınç altında olabilir
- Yanıklara sebep olabilir.
- Isı yükseldiğinde patlama riski
- Örnekler: Amonyak, Karbon monoksit (CO) ve Etilen Oksit.
Sınıf 3 – Alevlenir Sıvılar
🔥 Temel tehlike: Yangın
Sınıf 3, alevlenir sıvıları kapsar. Benzin gibi günlük hayatta çok iyi bildiğimiz bazı maddeler bu sınıfa girer. Çeşitli boya, solvent ve alkol bazlı ürünler de özelliklerine bağlı olarak Sınıf 3 kapsamında olabilir.
Bu sınıfta özellikle parlama noktası önemli kavramlardan biridir. Ama “sıvı yanıyorsa kesin Sınıf 3’tür” şeklinde düşünmeyin; ADR sınıflandırması maddenin belirlenmiş özelliklerine göre yapılır.
Sınıf 3 alevlenir sıvılar: Her an yangın tehlikesi oluşturma potansiyeline sahip bir sınıftır. Tehlikeleri bilhassa parlama noktasıyla belirlenir.
- Tehlike Özellikleri
- Yangın oluşturma riski,
- Patlama riski
- İçerisinde ısı yükseldiğinde patlama riski
- Örnekler: Metanol, Boya, Alkol, Parfüm ve Yapıştırıcılar.
Sınıf 4 – Alevlenir Katılar ve Benzeri Tehlikeler
İşte sık karıştırılan sınıflardan biri. Sınıf 4 üç ayrı bölüme ayrılır ve bunların tehlikeleri aynı değildir.
Yanıcı maddeler, 4.1, 4.2 ve 4.3 olarak kendi arasında 3’e ayrılır.
🔥 Sınıf 4.1 – Alevlenir Katılar
Kolayca tutuşabilen katılar ile ADR’nin bu bölümünde tanımlanan kendiliğinden tepkimeye giren maddeler ve bazı ilgili madde grupları burada değerlendirilir. Kibrit, bu sınıfı hatırlamak için kullanılan bilinen örneklerden biridir.
- Tehlike Özellikleri
- Yangın riski,
- Isı, kıvılcım veya alev halinde tutuşabilir.
- Örnekler: Kibrit, Selüloit, Yanıcı Metal Tozları ve Fosfor
- Tehlike Özellikleri
♨️ Sınıf 4.2 – Kendiliğinden Yanmaya Yatkın Maddeler
Bu maddelerin temel özelliği kendiliğinden ısınma veya yanmaya yatkınlık göstermeleridir. Burada sık karışan bir noktaya değinelim: Sınıf 4.2’nin temel tanımı “suyla temas edince tehlike oluşturmak” değildir; o özellik sizi bir sonraki sınıfa götürür.
- Tehlike Özellikleri
- Suyla temas ettiğinde şiddetli tepki verebilir.
- Dış ambalajı hasar alırsa ya da içerisindekiler dökülürse bir anda yanma riski oluşur.
- Örnekler: Karbon ile etkileşime geçen maddeler ( Kalsiyum Hipoklorit ve tüm Oksitleyici ajanlar ), Sodyum Sülfit
💧 Sınıf 4.3 – Suyla Temas Ettiğinde Alevlenir Gaz Çıkaran Maddeler
Bu maddeler suyla temas ettiklerinde alevlenir gaz açığa çıkarır. İşte bu yüzden yangın gördüğünüz her tehlikeli maddeye bilinçsizce suyla müdahale etmek doğru değildir. ADR eğitiminde sınıf numarasını bilmenin gerçek hayattaki karşılığı tam olarak burada ortaya çıkar.
- Tehlike Özellikleri
- Su ile temas edildiğinde yangın ve patlama riski vardır.
- Örnekler: Kalsiyum, Baryum, Alkali Metaller. Karpit(Kalsiyum Karbür), Magnezyum Tozu, Çinko Tozu ve benzeri ürünler.
Sınıf 5
🔥 Yangını şiddetlendirebilir.
Yükseltgen maddelerin mutlaka kendilerinin yanıcı olması gerekmez. Fakat başka maddelerin yanmasını kolaylaştırabilir veya yangının şiddetini artırabilirler. Etikette alevin altında bir daire sembolü görülür.
Buradaki önemli ayrım şu: “Yanıcı madde” ile “yanmayı destekleyen madde” aynı şey değildir. SRC 5 sınavında da bu mantığı anlamak, yalnızca işaretin şeklini ezberlemekten daha faydalıdır.
Tehlikeli madde işaretlerinden sınıf 5.1 ile 5.2 şeklinde ikiye ayrılır.
Paketleme grupları:
- I aşırı yakıcı,
- II orta derece yakıcı,
- III az yakıcı.
Sınıf 5.1 Yükseltgen (Oksitleyici) maddeler
Sınıf 5.1 kriterleri, maddelerin yanıcı özelliğinin bulunmadığı gibi, genel olarak oksijen verip diğer malzemelerin yanmasına sebep olan ya da katkı sunan maddeleri kapsar. Sınıf 5.1 sınıfına giren maddeler oksijen açığa çıkartma yoluyla yanma sağlar.
→ Önlem olarak: Bu özelliklerinden dolayı yanıcı maddelerle birlikte istif yapılmamalıdır.
Bu sınıfa dahil maddeler; Suni Gübreler, Nitrat, Baryum, Amonyum Sülfat, Klorat gibi benzer maddeler.
Nidrat nedir?: Nitrik asidin tuzu olan nitratlar, suda yüksek çözünme özelliğine sahip inorganik, kimyasal maddelerdir. Nitrat molekül formülü NO3- olan poliatomik bir iyondur.
Baryum Nedir?: Baryum, yerkabuğunda bol bulunan ağır elementlerdendir. Röntgen uygulamalarında baryum içeren solüsyon ve ilaçlar kullanılır.
Amonyum Sülfat Nedir?: Amonyum formunda azot kaynağıdır. Diğer azotlu gübrelerden farklı olarak bünyesinde azotun yanı sıra önemli bitki besin elementlerinden biri olan kükürtü de içerir. Azot ve kükürt elementlerinin eksikliğinin birlikte tespit edildiği topraklar için değerli bir besin kaynağıdır.
Sınıf 5.2 Organik peroksitler
Sınıf 5.2, organik peroksitleri kapsar. Bu maddeler ısıya karşı hassas olabilir ve bazı durumlarda hızlı ayrışma, yangın veya patlama tehlikesi oluşturabilir. Dikkat edin: bütün peroksitler bu sınıfa girmez, önemli olan kelime organik.
Sınıf 5.2 etiketi de 5.1’den farklıdır; sırf “ikisi de peroksit/oksitleyici” diye ikisini birbirine karıştırmayın.
5.2 Kriterler (SINIFLANDIRMA KODLARI)
Sınıf 5.2 başlığı Organik peroksitler ile organik peroksit formülasyonlarını kapsamaktadır.
Sınıf 5.2 maddeleri aşağıdaki gibidir:
- P1 Organik peroksitler, sıcaklık kontrolü gerekmeyen,
- P2 Organik peroksitler sıcaklık kontrolü gereken
Tanımlar: Organik peroksitler, iki değerlikli -O-O- yapısında olan ve tek ya da her iki hidrojen atomunun organik kökten yer değiştirmiş olduğu hidrojen peroksit türevleri olarak değerlendirilebilecek organik maddeleri kapsar. 5.2 sınıfına giren maddeler yanıcı özelliğe sahip olmasının yanı sıra, patlayıcı da olabilir.
→ Önlem olarak: Üstleri örtülü olarak, kuru ve serin yerlerde muhafaza edilmelidir.
Bu sınıfa dahil maddeler; Bütün peroksitler bu sınıfa dahildir. Örnek; Hidrojen peroksit.
Sınıf 6 Zehirli Maddeler
Zehirli maddeler ya edinilen tecrübeler sonucu veya kobay hayvanlar üzerinde deneysel olarak kullanılmaları sonucu tanıma özelliğine sahip olunur. Sağlık bozucu oldukları gibi solunum ve ya temasla deride zehirlenmelere sebebiyet vererek ölümlere neden olabilirler. Etiketleri beyaz zemin üzerinde siyah çapraz kemikli kuru kafadır.
Sınıf 6.1 – Zehirli Maddeler
☠️ Temel tehlike: Zehirlenme
Sınıf 6.1 maddeleri yutma, soluma veya deri yoluyla maruziyet sonucunda insan sağlığı açısından ciddi zarar oluşturabilir. Etiket üzerindeki kuru kafa ve çapraz kemikler bu tehlikeyi oldukça açık biçimde anlatır.
Ama işareti tanımak yalnızca sınav için değildir. Bir kaza sırasında yükün Sınıf 6.1 olduğunu bilmek, maddeye yaklaşma ve kişisel koruyucu ekipman açısından doğrudan önem taşır. ADR yazılı talimatlarında da bu sınıf için özel koruyucu donanımlar öngörülür.
ZEHİRLEYİCİ MADDELERİN TEHLİKE NİTELİKLERİ:
- Zehirlenme riski.
- Sulu ortam ve kanalizasyon için tehlike
→ Önlem olarak: Acil durum koruyucu maskesini kullanınız. Aksi durumda zehirleyici maddeler insan vücuduna ağız yoluyla veya temas yoluyla girebilir ve insanı öldürebilirler.
Sınıf 6.1 Kriterler; deneyimlerle bilinen veya hayvan üzerinde yapılan denemelerle karar
kılınan, çok az sayıda olasa bile insan sağlığı için oldukça zararlı olan hatta ölüme yol açan, solunum yolu ile ya da deri yoluyla emilim ile ya da mide yoluyla etkili olan maddeleri kapsamaktadır.
Sınıf 6.2 – Bulaşıcı Maddeler
☣️ Temel tehlike: Enfeksiyon
İnsanlarda veya hayvanlarda hastalığa yol açabilecek patojenleri içeren ya da içerdiği bilinen maddeler bu sınıfta değerlendirilir. Tıbbi ve klinik atıkların bazı türleri taşıdıkları özelliklere göre bu kapsamda olabilir.
Sınıf 6.1 ile 6.2’nin ikisi de insan sağlığı açısından ciddi risk taşır, ama tehlikenin kaynağı aynı değildir: 6.1 zehirlenme, 6.2 ise bulaşıcılık tehlikesi üzerinden düşünülmelidir.
Bulaşıcı maddeler Kan,kemik,deri ve tıbbı atıklar, mikro organizmalar, bakteriler ve virüslerle insan ve hayvanlara bulaşıcılık özelliğine sahiptir,
Etiket ve levhaların beyaz zemin üzerine dairenin üstünde üç tane yarım ay bulunmaktadır.
BULAŞICI MADDELERİN TEHLİKE NİTELİKLERİ: Bulaşma riski. Sulu ortam ve kanalizasyon için tehlike.
Adr Kapsamında Tehlikeli Madde İşaretleri 7, 8 ve 9 nolu sınıflar adr eğitmenlerimiz tarafından hazırlanmaktadır.
Adr Taşımacılığı Hakkında Video
Tehlikeli Malların Karayolu ile Uluslararası Taşımacılığına İlişkin Avrupa Anlaşması CİLT I
Sınıf 7 – Radyoaktif Maddeler
☢️ Temel tehlike: İyonlaştırıcı radyasyon
Sınıf 7 radyoaktif maddeleri kapsar ve diğer tehlike sınıflarından farklı, ayrıntılı işaretleme ve taşıma hükümlerine sahiptir. Radyoaktif maddelerde ambalaj kategorileri ve radyasyon seviyeleri gibi ek bilgiler de önem taşır. SRC 5 kapsamında Sınıf 7 taşımacılığı için ayrıca uzmanlık eğitimi bulunmasının sebebi de bu sınıfın kendine özgü riskleridir.
Sınıf 8 – Aşındırıcı Maddeler
🧪 Temel tehlike: Aşındırma
Sınıf 8 maddeler canlı dokuya zarar verir, bazı durumlarda metalleri de aşındırabilir. Tehlike etiketinde sıvının bir ele ve metal yüzeye döküldüğünü gösteren sembol bulunur. Bazı güçlü asit ve bazlar bu sınıfta karşımıza çıkar.
Burada “aşındırıcı = zehirli” şeklinde düşünmeyin. Bir madde birden fazla tehlike özelliğine sahip olabilir, ama ADR’deki sınıflandırma ve varsa ikincil tehlikeler ayrıca değerlendirilir.
Sınıf 9 – Muhtelif Tehlikeli Maddeler ve Nesneler
⚠️ Temel tehlike: Diğer sınıflarda doğrudan karşılanmayan çeşitli tehlikeler
Sınıf 9 biraz farklıdır. Diğer sınıfların başlıklarına doğrudan yerleşmeyen fakat taşıma sırasında tehlike oluşturan çeşitli maddeler ve nesneler burada bulunur. Örneğin belirli lityum piller ve çevre açısından tehlikeli bazı maddeler, uygun sınıflandırma koşullarında Sınıf 9 kapsamında karşımıza çıkar.
Bu yüzden Sınıf 9’u “tehlikesi az olan maddeler” şeklinde yorumlamak yanlış olur.
Çevre İçin Tehlikeli Madde İşareti Nedir?
🐟🌳 ADR’de ayrıca çevre için tehlikeli maddelerde kullanılan ve ölü balık ile ağaç sembolüyle tanınan bir işaret vardır. Bu işaret, maddenin özellikle sucul çevre açısından tehlike oluşturabileceğini anlatır.
Burada önemli bir ayrım var: bu sembolü “Sınıf 10” diye düşünmeyin. ADR’nin ana tehlike sınıfları yine 1-9 arasındadır.
Yükseltilmiş Sıcaklık İşareti Nedir?
🌡️ Bazı yüksek sıcaklıktaki maddelerin taşınmasında ayrıca yükseltilmiş sıcaklık işareti kullanılır. Bu işaretin anlattığı temel risk, ısı nedeniyle yanık tehlikesidir. Resmî ADR yazılı talimatlarında da yükseltilmiş sıcaklık maddeleri için sıcak bölümlerden ve dökülen maddeden uzak durulması gerektiği belirtilir.
Yani ADR’de gördüğünüz her işaret, doğrudan ayrı bir tehlike sınıfı numarası değildir.
Tehlike Etiketi ile Tehlike İkaz Levhası Arasındaki Fark Nedir?
Bu ayrımı bilmek önemli.
🏷️ Tehlike etiketi, tehlikeli madde içeren ambalajların üzerinde kullanılır.
🚛 Tehlike ikaz levhası ise tank, konteyner veya taşıma aracının belirli bölümlerinde daha büyük boyutta kullanılır.
Aynı tehlike sembolünü görseniz bile kullanım yeri ve ölçüsü farklıdır. Güncel Bakanlık sınav sorularında da aracın hangi tarafına hangi tehlike ikaz levhasının yerleştirileceği ayrıntılı biçimde soruluyor.
SRC 5 Sürücüsü Bu İşaretleri Neden Bilmelidir?
SRC 5 / ADR eğitimi alan bir sürücünün işaretleri yalnızca sınavda doğru seçmesi yetmez. Sürücü;
🏷️ tehlike etiketlerini,
🚛 tehlike ikaz levhalarını,
🟧 turuncu plakaları,
🔢 UN numaralarını,
⚠️ temel ve ikincil tehlikeleri
birbiriyle ilişkilendirmelidir. Çünkü yanlış işaretleme, gerçek taşımada güvenliği etkileyen bir konudur.
Şöyle düşünün: işaret, tehlikeli maddenin üzerinde konuşmadan duran uyarısıdır.
Tehlikeli Madde İşaretlerini Öğrenmenin Kolay Yolu
Dokuz sınıfı arka arkaya ezberlemeye çalışmayın. Önce mantığını kurun:
💥 1 → Patlama
💨 2 → Gaz
🔥 3 → Alevlenir sıvı
🔥 4 → Alevlenir katılar ve ilişkili tehlikeler
⭕🔥 5 → Yükseltgen / organik peroksit
☠️☣️ 6 → Zehirli / bulaşıcı
☢️ 7 → Radyoaktif
🧪 8 → Aşındırıcı
⚠️ 9 → Muhtelif tehlikeler
Sonra 2, 4, 5 ve 6’nın alt bölümlerini ayrı ayrı öğrenin. Böyle yaptığınızda önünüzde onlarca bağımsız sembol yerine birbiriyle ilişkili bir sınıflandırma sistemi görmeye başlarsınız.
