4925 Sayılı Karayolu Taşıma Kanunu kapsamında yer alan tehlikeli madde taşımacılığında, Turuncu plakaların kullanılması zorunludur. Tehlikeli madde turuncu plaka levhası, Adr kapsamında cilt 2 bölün 5.3.2.2.1’ yer alan şekilde tehlikeli malzeme taşıyan araç bölümlerinde bulunması zorunlu olan uyarı levhasıdır. Bu levhalar turuncu renkte, dikdörtgen olması gerekirken 2 tane takılması gerekir. Bu maddelerin bulunduğu ünitede dikey düzleme 90 derece olacak şekilde ön ve arka yüzeylere yerleştirilmelidir. Aynı zamanda bakıldığı zaman tehlike madde turuncu levha açık bir şekilde görünür olması şarttır.
⚠️ Turuncu Plaka ile Tehlike İkaz Levhası Aynı Şey Değildir
Turuncu plaka, tehlikeli madde taşımacılığında aracın ve yükün tanımlanmasına yardımcı olan ADR işaretlerinden biridir. Tehlike ikaz levhaları ise maddenin sınıfını ve tehlike türünü sembollerle gösterir. İkisini aynı işaret gibi düşünmek doğru olmaz.
🔢 Üst Numara Tehlikeyi Gösterir
Yazılı turuncu plakanın üst bölümündeki iki veya üç haneli sayı tehlike tanımlama numarasıdır. Maddenin yanıcı, zehirli, aşındırıcı veya başka bir risk taşıyıp taşımadığı hakkında bilgi verir.
🧪 Alt Numara Maddeyi Tanımlar
Alt bölümdeki dört haneli sayı ise UN numarasıdır. Bu sayı taşınan tehlikeli maddenin uluslararası tanımlama numarasıdır.
Aşağıda yer alan bilgiler Src 5 Belgesi eğitimlerinde tüm detayları tehlikeli madde taşıyacak sürücü adaylarına öğretilir.
Turuncu Levhadaki Numaralar Ne Anlama Gelir?
Yazılı bir turuncu plakaya baktığınızda iki ayrı sayı grubu görürsünüz.
Örneğin:
33
1203
gibi.
Üstteki 33, tehlike tanımlama numarasıdır.
Alttaki 1203 ise UN numarasıdır.
UN 1203, benzini tanımlayan numaradır. Üst bölümdeki 33 ise maddenin yüksek derecede yanıcı sıvı olduğunu gösteren tehlike kodudur.
Bu yüzden yalnızca alt numaraya ya da yalnızca üst numaraya bakmak yeterli değildir. İki sayı farklı şey anlatır.
Turuncu Renkli Plakanın Özellikleri:
- Reflektörlü olacaktır.
- 15 dakikalık yangın girdabına karşı dayanıklı olacaktır.
- Boyutları 30 cm x 40 cm ya da yüzey alanı küçükse 30 cm x 12 cm de olabilir.
- Her araçta en az iki 2 adet turuncu plaka olmalıdır.
- ÖNEMLİ NOT:
- UN 1202 (Dizel Yakıt),
- UN 1203 (Benzin),
- UN 1223 (Kerosen) aynı araç içinde taşınıyor ise parlama noktası düşük olan madde UN 1203 plakasının takılması yeterlidir.
- Ek Bilgi: Turuncu renkli plakanın üst yarısında bulunan numaralar (örn. 33) maddenin
tehlikesini bildirir. Alt tarafında bulunan dört basamaklı numaralar ise maddenin
özelliğini belirtir.
Turuncu Levha Nedir?
Turuncu levha, ADR kapsamında tehlikeli madde taşıyan araç ve taşıma birimlerinde kullanılan tanımlama ve uyarı işaretlerinden biridir.
Plaka reflektif turuncu renktedir ve bazı taşımalarda üzerinde siyah rakamlar bulunur. Bazı durumlarda ise plaka yazısız olur.
Burada temel mantık şudur:
Yazısız turuncu plaka, aracın tehlikeli madde taşıdığını genel olarak bildirir.
Yazılı turuncu plaka ise taşınan maddenin tehlike türü ve UN numarası hakkında daha ayrıntılı bilgi verir.
Tehlike Tanımlama Numarası Nedir?
Turuncu plakanın üst bölümündeki sayı, maddenin tehlike karakterini gösterir.
Bazı yaygın örnekler:
🔥 30: Yanıcı sıvı
🔥 33: Çok yanıcı sıvı
💨 20: Boğucu veya ek tehlike taşımayan gaz
❄️ 22: Soğutulmuş sıvılaştırılmış, boğucu gaz
Bazı tehlike numaralarının başında X harfi bulunur.
Örneğin:
X333
Buradaki X, maddenin su ile tehlikeli şekilde tepkime verebileceğini gösterir.
Bu tür kodlar SRC 5 / ADR eğitiminde özellikle üzerinde durulan konulardandır.
Tehlikeli Madde Turuncu Levha Genel Hükümleri
Tehlikeli madde taşıyan araçlarda güvenliği üst eviyelere çıkarmak için T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ilgili yönetmeliklerle belirlenen işaret, levhaların kullanılması zorunlu kılınmıştır. Genel hükümler arasında, bu turuncu levhaların tabanı 40 cm, genişlik 15 mm, yüksekliğinin 30 cm olması ve reflektörlü olmaları zorunlu kılınmıştır. Tehlikeli madde turuncu levhanın yapımında kullanılan malzemenin ise hava sirkülasyonun dirençli ve 15 dakika süresince aleve maruz kaldığında yerinden çıkmaması şartı bulunmaktadır. Bunun yanında bu levhalar 15mm kalınlığında siyah bir yatay çizgi ile ortadan bölünmüş olması şartı vardır.
Bununla beraber aracın büyüklüğü yukarıda belirlenen ölçülerde bir turuncu levha takımına izin vermeyecek şekilde bir yüzey alanına sahipse, levhanın formu, tabanı 300 mm, siyah kenarı 10mm,yüksekliği 120mm. Kadar azaltılabilir. 2918 Sayılı Karayolları Trafik Yönetmeliği ile tehlikeli madde turuncu levha, tehlikeli malzeme taşıyan ünitelerin ön ve arka yüzeyinde bulunmasındaki amaç; güvenliği üst seviyelere çıkarmaktır. Çünkü yapısı ve taşıma anındaki konumu itibari ile risk içeren bu malzemeler, patlayıcı, yanıcı veya zehirli olabileceğinden dolayı olası bir kaza anında güvenlik üst seviyelere çıkarılmalıdır.
Tehlikeli Madde İşaretlerini Görmek için srcbelgesi.com/tehlikeli-madde-isaretleri/ sayfasını ziyaret edebilirsiniz.
Tehlikeli madde turuncu levha; Adr kapsamında ambalajlı olan tehlikeli maddenin taşındığı aracın tenteli, kasalı veya kapalı kasa olmasına göre uygun bulunmalıdır. Ayrıca reflektör renginini parlaklık faktörü belirlenmiş standartlara uygun olması gerekir. Bunun yanında takılacak aracın durumuna göre katlanabilir bir panele takılması gerekiyorsa, takılan tutamaçların sevkiyat ve özellikle darbe anında gevşemeyecek, bükülmeyecek tasarlanmış olması önemlidir. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından belirlenen kriterlerde olması can ve mal güvenliği için ayrıca elzem bir konudur.
Örnekler;
BASINÇ VEYA KİMYASAL TEPKİMEYE BAĞLI OLARAK GAZ YAYILMASI
20 boğucu gaz veya ilave risk taşımayan gaz
22 soğutulmuş sıvılaştırılmış gaz, boğucu
223 soğutulmuş sıvılaştırılmış gaz, yanıcı
225 soğutulmuş sıvılaştırılmış gaz, yükseltgen (yangını yoğunlaştıran)
YANICI SIVI (BUHAR) VE GAZ VEYA KENDİLİĞİNDEN ISINAN SIVI
30 yanıcı sıvı (23˚C ile 60˚C (dahil) arasında parlama noktasına sahip) veya 60˚C üzerinde parlama noktasına sahip erimiş haldeki yanıcı sıvı veya katı, parlama noktasına eşit veya üzerinde bir sıcaklığa ısıtılmış, veya kendiliğinden ısınan sıvı
323 su ile tepkimeye giren, yanıcı gazlar çıkaran yanıcı sıvı
X323 su ile tehlikeli şekilde tepkimeye giren, yanıcı gazlar çıkaran yanıcı sıvı
33 çok yanıcı sıvı (parlama noktası 23˚C’nin altında)
333 piroforik sıvı
X333 suya karşı tehlikeli şekilde tepkime veren piroforik sıvı
Turuncu Levha Aracın Neresine Takılır?
ADR’ye göre yerleşim taşımanın şekline bağlıdır.
Genel uygulamada taşıma ünitesinin:
🚛 ön kısmında
🚛 arka kısmında
turuncu plakalar bulunur.
Tank veya çok bölmeli tank taşımalarında ise maddenin türüne göre tankın yan bölümlerinde de yazılı turuncu plakalar yer alır.
Burada önemli olan plakanın yalnızca bulunması değil, doğru yerde, görünür ve ADR’ye uygun özellikte olmasıdır.
Turuncu Levhanın Ölçüleri Nelerdir?
Standart turuncu plakalar yaklaşık:
📏 40 cm genişlik
📐 30 cm yükseklik
ölçülerindedir.
Siyah kenarlık ve yatay ayırıcı çizgi de belirli teknik ölçülere göre hazırlanır.
Araç üzerinde standart ölçüde plaka yerleştirmeye uygun alan bulunmadığında ADR bazı durumlarda daha küçük ölçüye izin verir.
Bu yüzden “her araçta plaka kesinlikle tek ölçüdedir” demek doğru olmaz.
Turuncu Levhalar Reflektif Olmak Zorunda mı?
Evet. Turuncu plakaların belirli reflektif özellikleri taşıması gerekir.
Bunun amacı özellikle gece, kötü hava koşulları veya acil durumlarda aracın daha kolay fark edilmesidir.
Ayrıca plakaların taşıma sırasında yerinden çıkmayacak ve belirli koşullarda okunabilirliğini koruyacak şekilde monte edilmesi gerekir.
Turuncu Levha Ne Zaman Çıkarılır?
Tehlikeli madde taşıması bittikten sonra araç veya tank tamamen boşaltılmış ve gerekli şekilde temizlenmişse, artık geçerli olmayan tehlike işaretleri ve turuncu plakalar kaldırılmalıdır.
Ama boş bir tank her zaman “tehlikesiz” anlamına gelmez.
Temizlenmemiş boş tanker, tank konteyner veya benzeri taşıma birimleri tehlikeli madde kalıntısı içerebilir. Bu durumda işaretleme kuralları devam edebilir.
Bu ayrım özellikle ADR sınavlarında sık karşınıza çıkar.
Turuncu Levha ile Tehlike İkaz Levhası Arasındaki Fark Nedir?
Turuncu plaka ve tehlike ikaz levhası iki farklı işi yapar.
🟧 Turuncu plaka: Tehlike numarası ve UN numarası üzerinden maddeyi tanımlamaya yardımcı olur.
☣️ Tehlike ikaz levhası: Maddenin tehlike sınıfını sembol ve renklerle gösterir.
Örneğin yanıcı sıvı taşıyan bir tankerde hem turuncu plaka hem de ilgili yanıcı sıvı tehlike ikaz levhası bulunur.
Bu yüzden biri diğerinin yerine geçmez.
Turuncu Levha Konusunda En Sık Yapılan Hatalar
❌ Turuncu plaka ile tehlike ikaz levhasını aynı şey sanmak
❌ Üst ve alt numaranın ikisini de UN numarası zannetmek
❌ Her taşımanın aynı plaka düzenine sahip olduğunu düşünmek
❌ Boş tankın otomatik olarak işaretsiz taşınabileceğini sanmak
❌ Yazılı ve yazısız turuncu plaka farkını bilmemek
❌ Muafiyet kapsamındaki taşımaları normal ADR taşımasıyla karıştırmak
Bu konuyu ezberlemek yerine “araç – taşıma şekli – madde – işaretleme” ilişkisi üzerinden öğrenmek daha kalıcı olur.
